Ngủ Ðò

Hồi ức của Thầy CH

Một con đò nhỏ rước khách ra bồng bềnh giữa sông. Khách lên rồi, ông chủ đò ân cần mời khách vào khoang trong với nàng kỹ nữ. Vách khoang gỗ khảm trai hoặc xà cừ thành bức tranh liên hoàn mô tả tích chuyện "Bát tiên quá hải", tuy không có hình loã thể nhưng lại vô cùng khêu gợi ý tình nồng đượm. Kỹ nữ e lệ nhìn khách. Chén rượu đưa cay, khách cầm roi chầu bằng gỗ nguyệt, đánh vào chiếc trống nhỏ bưng da trâu, tang bằng gỗ mít.

Nàng ngồi vào chiếu nhưng chưa hát ngay, tay cầm sênh phách, ông chủ đò làm kép ôm đàn đáy, nghe khổ trống "sơ cổ" ba tiếng trước khoan, hai tiếng sau gấp, rồi qua khổ "tòng cổ", "trung cổ" và "thôi cổ" hai tiếng khoan thai như ngầm ý giục người ca. Kỹ nữ thoạt đầu ngâm "sa mạc" xong hát sang "tì bà" thì gõ phách rung. Khổ phách không thừa không thiếu, nhịp với đàn, hòa với ca. Tiếng phách nhẹ nhàng thanh thoát, khi gấp thì như chim yến hót dồn, lúc lưa thưa thì như tiếng hạt ngọc rơi xuống mâm vàng mới được coi là tuyệt kỹ. Còn khách cầm chầu chấm câu văn hay điểm câu hát, chỗ ngắt phách thì đánh trống, chỗ nào hay thì gõ "cắc" một cái vào dăm trống để thưởng. Trống cũng có khổ như đàn như phách nhưng chơi biến hoá nhiều cách từ Phi Nhạn, Xuyên Tâm đến Thượng Mã... Tâm hồn khách lâng lâng hoà đồng, hư tịch cho tiếng trống ghim vào tiếng đàn tiếng phách. Ðàn khoan phách khoan thì trống khoan, đàn mau phách mau thì trống mau. Ấy là chưa nói đến tay trống tài hoa biết thưởng chữ, thưởng hơi, thưởng đàn, thưởng phách. Tâm thế nào hiện ra trong tiếng trống làm vậy. Ðĩnh đạc, li kỳ bay bướm hay tao nhã... Nghe tiếng trống, người lão luyện đoán được tư cách vị khách đêm.

Roi chầu như chắp liền xương thịt với bàn tay, ngón tay, phát lộ qua bảy khổ trống, hết "tom tom" đến "tom tom tom"... rồi "tom tom tom chát" và chát chát chát tom" phụ hoạ hồn tình lai láng:

Sầu ai lấp cả vòm trời.

Biết chăng chăng biết hỡi người tình chung.

Sầu trường mang mang tắc thiên địa.

Giống ở đâu vô ảnh vô hình.

Khéo ngẩn ngẩn ngơ ngơ đủ chứng.

Hỡi trăng gió, gió trăng hờ hững.

Ngắm cỏ hoa, hoa cỏ ngậm ngùi...

Thầy CH